Radaropleiding: zinnig?
leestijd: 8 minuten Update: december 2022, Update februari 2026
Naar schatting 20% van de kajuitzeil- en motorjachten hebben een ‘jachtenradar'. Het is echter vreemd dat het gebruik van die radar op het ene moment verplicht kan zijn en op een ander moment verboden. Dat verbod roept de vraag op waarom het zinnig zou zijn om een radaropleiding te gaan volgen. Bestaande regels lijken verwarrend en niet meer van deze tijd en wellicht de radar zelf ook. Daarom hier een antwoord op de vraag of het volgen van een radaropleiding zinnig is. In een ander artikel wordt uitgelegd wat de regels zijn: wanneer je de radar moet gebruiken of het juist verboden is. In een derde artikel wordt ingegaan op hoe je een radar kunt uitkiezen die geschikt voor je is. Een echt drieluik dus.
Wat is wijsheid?
Als je wil gaan reizen met een boot en daarbij zowel op zee als in het binnenland komt dan is een radar een belangrijk middel om te helpen bij veilige navigatie (Lees hier meer over de keuze van een radar). Hoewel het radarbeeld prima aangevuld kan worden met AIS laat het veel meer zien en is meer betrouwbaar dan AIS. Radar is dus niet door nieuwe techniek achterhaald geworden maar niet super makkelijk in het gebruik: je moet weten wat je ziet en wat je doet. De radar wordt wel van steeds moderner technieken voorzien waardoor het gebruik makkelijker wordt. Het competent gebruik maken van een radar moet je leren en daar is meer voor nodig dan de gebruiksaanwijzing eens goed te bestuderen.
Een radaropleiding volgen is een eerste aanzet, maar praktisch oefenen, juist bij goede weersomstandigheden, is essentieel. Competent gebruik maken van een radar komt neer op het toe kunnen passen van de juiste mix van kennis van de vaarregels bij slecht zicht en interpretatie van het radarbeeld. Daardoor kun je tijdig juiste navigatiebeslissingen nemen. Daarbij komt dat je de radar goed moet kunnen instellen en moet weten wat de technische mogelijkheden en beperkingen van de radar zijn. In een goede opleiding moet je er niet alleen over praten maar het praktisch leren toepassen (meestal op een brugsimulator, soms op echte boten) en dit combineren met het juiste marifoonverkeer in een aantal navigatie oefeningen. Voordeel van een simulator is dat je de complexiteit van situaties kunt opvoeren en makkelijk even een keer de fout in kunt gaan.
Er zijn 1-daagse radaropleidingen, de meest bekende is die van de Royal Yachting Association. Deze zijn korter en beperkter dan de erkende professionele radaropleidingen voor zee en binnenland. De erkende professionele opleidingen duren meestal een hele werkweek, gaan dieper op de stof in en bevatten veel meer praktijk simulatietraining vergeleken met de 1-daagse opleiding. Dat maakt de ééndaagse opleiding niet onzinnig: het is een uitstekende opstap om daarna praktijkervaring op te doen bij goed weer op de eigen boot. Als je na een tijdje de opleiding voor het erkende professionele diploma wil doen zal die daardoor makkelijker met goed gevolg af te ronden zijn.
Bij het reizen met een boot behoort de radar dus eigenlijk tot de standaard uitrusting en het competent er mee om kunnen gaan is een vereiste om veilig te kunnen reizen want het weer heb je niet altijd voor het uitzoeken en in de nacht kijkt zo’n radar veel verder dan je kunt zien met je ogen. De veranderende veiligheidssituatie op zee maakt dat AIS- en GNSS/GPS signalen in toenemende mate gestoord of ‘verdraaid’ worden (‘jammen' en ‘spoofen’) Daardoor kun je dan ineens op de radar en de kaart aangewezen zijn om je positie te bepalen.
Net als met het vaarbewijs is het behalen van een radardiploma meestal niet verplicht op kleinere boten. Maar er zit wel een addertje onder het gras. Eerst hoe het op zee zit: daar moet je een radar competent gebruiken als je er een hebt. Hoe je aan die competentie komt mag je helemaal zelf bepalen. Pas vanaf schepen van 500 ton en zwaarder ben je verplicht een professioneel radardiploma te hebben. In het binnenland is het gebruik van de ‘jachtenradar’ bij slecht zicht grotendeels verboden. Daar waar het wél mag is ‘op radar varen’ bij slecht zicht alleen toegestaan met een professioneel radardiploma. Komt de volgende vraag: wat is slecht zicht precies? Op de regels wordt in dit artikel ingegaan.
Wat is nu wijsheid?
Als je op zee vaart is het altijd verstandig om een radar te hebben en die competent te kunnen gebruiken. Als het weer om slaat: je kunt niet ‘even’ aan de kant gaan liggen als mist de kop op steekt. Dat stil gaan liggen kan in het binnenland meestal wel. Dus als je vrijwel alleen in het binnenland vaart dan is varen bij slecht zicht makkelijk te omzeilen door stil te gaan liggen of een dagje in de haven te blijven. Maar onder de streep is het wijsheid is om te zorgen dat als je een radar hebt je ook competent bent om met het ding om te gaan, ongeacht alle verwarrende regels. Begin met een 1-daagse cursus waar veel praktijk in zit. Lees als voorbereiding daarop ook de gebruiksaanwijzing van je eigen radar/MFD goed door. Het type radarinstallatie dat in de cursus gebruikt wordt kan van een ander merk zijn maar de basisfuncties zijn op alle radars hetzelfde.
Als je veel op open water en zee vaart is een professionele zeevaartopleiding zeker van meerwaarde maar doe dat nadat je de eigen installatie in de praktijk onder de knie hebt. De binnenvaartradar opleiding is ook professioneel maar richt zich meer op het varen tussen twee oevers en mist daardoor de behandeling van techniek, kennis en kunde die op groot open water gebruikt en vereist worden. Het binnenland-diploma wordt overal in de Europese binnenvaart erkend, het zeevaartdiploma op dit moment nog in heel Nederland maar in de toekomst alleen op de vaarwegen die direct in verbinding staan met de zee (zie art. 3). Op zee is het IMO/STCW diploma wereldwijd erkend en vereist voor professionele bemanningen.
Waar?
Als je om te beginnen een ééndaagse radar cursus van de RYA wil doen dan zijn er in Nederland twee mogelijkheden. C-Masters geeft de standaard RYA cursus van een dag maar bij hen kun je ook een praktijkvervolgcursus doen van een dag varend op een boot. Die combinatie is prima en kan je een heel eind op weg helpen richting de professionele cursussen. Voordeel is dat het op pleziervaart apparatuur en boten wordt gegeven, maar dat heeft ook een nadeel omdat je het perspectief van de beroepsvaart mist dat je mee krijgt als je de cursus voor de professionals volgt: bijvoorbeeld hoe ‘snel' je kunt reageren met een schip van 500 ton. Er is in ieder geval nog een tweede aanbieder van de standaard RYA radar cursus: Aqua Planning die meer vertrouwd op gesimuleerde praktijk. Er zullen ongetwijfeld nog andere aanbieders zijn van cursussen maar let goed op het niveau ervan en de hoeveelheid praktisch oefenen: aan een dagje alleen theoretische praat aanhoren heb je weinig als je op je boot de radar aan zet.
Klik hier voor info over het binnenland diploma van het CBR, de exameninstantie. Er staat in die info ook wie erkende opleiders zijn. Let op: het diploma wordt bij houders van een klein vaarbewijs door het CBR bijgeschreven op het klein vaarbewijs: je ontvangt dus geen apart diploma meer. Moet je wel een vaarbewijs hebben natuurlijk.....
Als je de zeevaartopleiding wil doen klik dan hier en zoek naar de opleiding Radar Navigator Management Level. Voorafgaand aan de opleiding Navigator Management Level moet je eerst de opleiding Operational Level doen. Dat is voor pleziervaart voldoende niveau. Op dit moment is de Ruyter de enige opleider die de cursus ook daadwerkelijk verzorgd voor externe cursisten.
Reken voor de professionele cursussen op cursusgeld boven de € 2.000,-, voor de RYA cursussen op ongeveer € 300,- per dag. Vooropleiding in de vorm van Marcom-B is voor de zeevaartopleiding vereist, voor de binnenland opleiding alleen het basiscertificaat Marifonie.
Maar hoe zit dat nu precies met de regels rondom varen bij slecht zicht en het gebruik van de ‘jachtenradar’ ? Het wordt hier tot vervelens toe uit de doeken gedaan.
En welke radar kan je nu het beste kopen? Dat wordt in dit artikel verder uitgewerkt.